F-18 هورنت و سوپر هورنت
Hornet & Super Hornet
"اف-18 هورنت" (F/A-18 Hornet ) هواپیمای فراصوت، همه هوايي، جفت پيشرانه، با قابليت سوختگيري هوايي است كه هم از فرودگاه و هم از ناو هواپیمابر ميتواند عملیاتش را انجام دهد. این جنگنده كه براي جايگزيني هواپيماي "اف-4 فانتوم" توسعه داده شد، توانایی اجراي نقشهاي هوایی زیادی از قبیل برتری هوایی، پشتیبانی، رهگيري، دفاع هوایی، شناسایی، درگیری نزدیک هوایی و مأموریتهای ضربتی را دارد. اف-18 هورنت دارای قدرت مانور و قابلیت اعتماد نسبتاً خوبی است ولی بارها در مورد برد عملیاتی و ظرفیت حمل مهماتش در مقایسه با جنگندههای رقیب مورد انتقاد قرار گرفته است. مدل A وB اين جنگنده تكسرنشينه و مدل C و D دوسنشينه هستند.
جنگندهٔ اف-۱۸ بر پایهي یکی از جدیدترین جنگندههای ساخت شرکت نورثروپ، یعنی "وای اف-۱۷" (YF-17) ساخته شد. در دههٔ ۱۹۷۰، هواپيماي YF-17 در چارچوب برنامهي توسعهي يك جنگندهي سبك وزن براي نيروي هوايي آمريكا، با هواپيماي شركت جنرال دايناميكس به نام YF-16 وارد رقابت شد اما شكست خورد. در نتيجه، هواپيماي YF-16 تبديل به جنگندهي معروف اف-16 (F-16) در نيروي هوايي آمريكا شد. پس از آن از نيروي دريايي نيز انتظار ميرفت كه گونهي ناوپايهي اف-16 را براي جايگزيني هواپيماهاي قديمي خود به خدمت گيرد، اما مقامات ارشد نیروی دریایی دریافتند که جنگندهي YF-17 ساخت شركت نورثروپ، توان بالقوهي بسیار بیشتری نسبت به اف-۱۶ جهت جایگزینی هواپیماهای قدیمی نیروی دریایی دارد. نيروي دريايي در دوم مي 1975 اعلام كرد كه تصميم به خريد F-16 دريايي شده (مناسب براي نيروي دريايي) ندارد و به جاي آن هواپيماي ديگري را بر پايه ي YF-17 توسعه خواهد داد.
نورثروپ و مکدانلداگلاس تصمیم گرفتند به طور مشترک، جنگندهي اف-۱۸ (F-18) را برای ناوهای هواپیمابر، و جنگندهي اِیْ-۱۸ (A-18) را برای سپاه تفنگداران دریایی، تولید نمایند. اما این دو پروژه کمی بعد باهم ادغام شدند و نتیجه جنگندهٔ چندماموریتهٔ اف/ای-۱۸ (F/A-18) از آب درآمد. به منظور حفظ قابلیتهای چندمأموریته، در قلب جنگندهي اف-۱۸ یک رادار پرقدرت چندحالتهي ساخت شركت هیوز قرار داده شد است که هم در مأموریتهای هوا به هوا و هم در مأموریتهای هوا به زمین، کارا و اثربخش است.
اين جنگندهي جدید، مجهز به سامانههای پیچیدهي الکترونیکی، نمایشگرهای تلویزیونی، پيشرانهاي قدرتمند، توانایی حمل انواع جنگافزار و قابلیت آيرودینامیکی خاصی بود که اجازه میداد جنگنده بتواند با زاویهي حملهي بالاتری پرواز نماید. در نهایت، جنگندهي اف-۱۸ فراتر از آن چیزی شد که مورد انتظار بود. اين هواپيما قابلیت مانورپذیری خوب و توانایی بسیار موثر در انجام عملیاتهای متفاوت داشت. بدین ترتیب، جنگندهٔ اف-۱۸ با موفقیت وارد خدمت در ناوهای نیروی دریایی و سپاه هوایی تفنگداران دریایی ایالات متحده شد و جایگزین جنگندههای اِیْ-۷ (A-7 Corsair) و اف-۴ فانتوم ۲ (F-4 Phantom II) گردید.
اف/اِیْ-۱۸ (F/A-18) موسوم به هورنت (Hornet) – به معنی زنبور سرخ – جنگندهای است جفتپيشرانه و چندمنظوره (جنگندهٔ تهاجمی) که میتواند هم از روی ناوهای هواپیمابر عمل نماید و هم از پایگاههای زمینی. برای اف/ای-۱۸ انبوهی از مأموریتهای گوناگون تعریف شده است: ایجاد برتری هوایی، اسکورت جنگندهها، سركوب دفاع هوایی دشمن، عملیات جاسوسی و اکتشافی، هدایت عملیات هوایی، پشتیبانی دور و نزدیک هوایی و قابلیت عملیات در شب.
اف/اِيْ-18 جايگزين جنگندههاي اف-4 بي (F-4B) و اِيْ-7 (A-7 Corsair) در دههي 1970 و جنگندهي اِيْ-6 (A-6 Intruder) در دههي 1990 شد. اين هواپيما به هنگام پرواز با سامانهي ديجيتال "پرواز با سيم" (Fly-By-Wire) كنترل ميشود كه باعث سهولت هدايت جنگنده براي خلبان ميشود. این سامانه به هنگام مانورهای سنگین، به خلبان اجازه میدهد تا تمرکز خود را بر روی عملیات و استفاده از تسلیحات از دست ندهد. نسبت کشش به وزن این هواپیما در حالت خشک (بدون پسسوز) نیز فوقالعاده است و این جنگنده در هنگام برخورد با دشمن، توانایی خوبی در استفاده از قدرت بالای پيشران بدون بهكارگيري پسسوز دارد. قدرت بالای این جنگنده که توان خوبی را براي خارج شدن از مهلکه به او میدهد مورد تأیید اغلب خلبانان هورنت است. علاوه بر این، اف/ای-۱۸ اولین جنگندهي نیروی دریایی آمريكا است که سامانههای دیجیتالی را یکپارچه کرده است؛ MUX مدار انتقال اطلاعاتی است که تعدادی ورودی را با تعداد کمتری خروجی ترکیب میکند. حسن این نوع طراحی این است که زمینهي ارتقاء مداوم را به شکل آسانتری فراهم میسازد. طی ۱۵ سال عملیات و تجربه، اف/اِیْ-۱۸ ثابت کرده است که بهترین جنگندهي تاکتیکی برای ناوهای هواپیمابر است. اف/ای-۱۸ دارای شاخصههای نظامی مورد علاقهي فرماندهان نیروی دریایی ایالات متحده است. اف/ای-۱۸ اغلب مأموریت های خود را در یوگوسلاوی و عراق با موفقیت به انجام رسانده است و تنها نقصان این جنگنده، کمبود سوخت جهت مداومت پروازی بیشتر است.
هورنت
F/A-18A/B Hornet : در این مدل، عمدهي مشخصات و ریزهکاریهای هواپيماي YF-17 حفظ شده است، با این حال از دل این هواپیما، جنگندهٔ جدید F-18 سربرآورده است؛ جنگندهای یک نفره، با قابلیت تهاجمی که انبوهی از فناوريهاي جدید و سامانههای دیجیتالی رايانهاي در آن به کار رفته است. در کابین این جنگنده، از یک جفت سامانهي لولهي پرتو کاتد به عنوان نمایشگر اطلاعات استفاده شده است و سامانهي کنترل بر اساس ارزیابی دستورهاي خلبان، کنترل پرواز را شبیهسازی میکند. سامانههاي تعبیه شده در این جنگنده برای دو مأموریت در نظر گرفته شدهاند (احتمالاً منظور ایجاد برتری هوایی و عملیات زمینی - ضد کشتی میباشد). در حین طراحی، گونهي آموزشی (دو سرنشینه) نیز به تعداد اندک و به نامF/A-18T ساخته شد. این گونه نیز بر اساس مدل F/A ساخته شد و تنها شامل اندک تغییراتی بود، ضمن اینکه نوع دوسرنشینه نیز با حفظ قابلیت انجام عملیات نظامی ساخته شد. اولین پرواز F/A-18 به تاریخ نوامبر سال ۱۹۷۸ انجام شد. F/A-18 و نوع دوسرنشینه نیز که بعدها با عنوان F/A-18B نامیده شد، در مرکز آزمون نیروی دریایی مورد آزمونهای گوناگون پروازی قرار گرفتند. در حین این آزمونها، بر روی نقاط ضعف و مشکلات جنگنده (به خصوص قطعات جدید) تمرکز زیادی انجام گرفت و این ارزیابی، باعث شد قطعاتی که به نوعی مشکلاتی در طراحی داشتند، با طراحی مجدد، مشکلشان حل شود. اغلب قطعاتی که تغییر يافتند، قطعات سختافزاری و مکانیکی هواپیما بودند و سامانههای دیجیتالی، دستخوش تغییر نگشتند. نوع اصلی اين جنگنده، F/A-18A بود كه یک سرنشين ميپذيرفت و نوع دوسرنشينهي آن F/A-18B بود. اين دو گونهي F/A-18 به سال ۱۹۸۳ جایگزین جنگندههایF-4B و A-7 در ناوهای هواپیمابر و سپاه تفنگداران دریایی شدند. این جنگندهها به دلیل قابلیتهایشان (توان انجام ماموریتهای متنوع و میزان آمادگی بالا)، به سرعت نقش اصلی را در مأموریتهای نظامی برعهده گرفتند. قابلیت اطمینان و سهولت تعمیر و نگهداری، از مواردی بودند که به هنگام طراحی این جنگنده، مورد توجه قرار گرفتند. برای مثال F/A-18ها، برای آزمایش اطمینان سامانهها، سه بار و هر بار در حالی که نیمی از زمان مورد نیاز برای تعمیر اساسیشان گذشته بود ساعتها پرواز کردند. هورنت بارها در میدان نبرد واقعی مورد آزمایش قرار گرفت و هر بار، نقاط مثبت ادعا شده توسط طراحانش را مورد اثبات قرار داد: جنگندهای بسیار قابل اعتماد، تهاجمی و همهکاره. F/A-18ها نقش مهمی را در جریان حمله به لیبی در سال ۱۹۸۶ ایفا کردند. آنها از روی عرشهي ناو هواپیمابر "یو اس اس کورالسی" (USS CORAL SEA) به پرواز درآمدند و پدافند هوایی لیبی را با پرتاب موشکهای پُرسرعت ضد تابش راداري(HARM) نابود ساختند، به طوری که هنگام بمباران بنغازی، پدافند هوایی لیبی، کاملاً خاموش شده و از کار افتاده بود.
F/A-18C/D Hornet : به دنبال موفقیت در استفاده از ۴۰۰ فروند F/A-18 مدلهاي A و B، نیروی دریایی ایالات متحده، به تاریخ سپتامبر ۱۹۸۷، دو گونهي پیشرفتهتر هورنت را با نام F/A-18Cكه تكسرنشينه بود و F/A-18D كه دو سرنشينه بود مورد آزمایش قرار داد. این هورنتها میتوانستند موشکهای میانبرد هوا به هوای جدید آمرام (AMRAAM) و موشکهای هوا به زمین حرارتیاب هدایت تلویزیونی ماوریک(Maverick) را حمل و پرتاب کنند. دو سال بعد، مدلهای C و D به قابلیت عملیات در شب مجهز شدند. ضمناً اجزاء جدیدی نیز به آنها اضافه شد: غلاف ناوبر حرارتیاب، تعبیهي جایگاهی برای نمایشگر سربالا (HUD)، عینک ویژهي دید در شب (NVG)، چراغهای مخصوص درون آلات دقیق جهت عدم تداخل با عینک دید در شب، یک نقشهي دیجیتالی از منطقهي نبرد به همراه نمایشگر رنگی مخصوص آن. رادار F/A-18C مجهز به حسگري براي شبیهسازی زمین است که این امر توسط امواج رادار دقیق و قدرتمند داپلر از سطح زمین انجام میشود. این نقشهي تهیه شده، به خلبان این امکان را میدهد تا به اهداف زمینی در شرايط نامساعد جوی یا در حالتی که دید ضعیفی وجود دارد، حمله کند. ضمن اینکه با توجه به نقشه و اهداف مشخص شناسایی شده روی آن، موقعیت دقیق هواپیما در آسمان مشخص میشود، همچنین این نقشه، قابلیت بمباران دقیق و مؤثر را بیشتر میکند. انواع جدیدتر ساخته شدهي گونهي F/A-18C از سال ۱۹۹۴ به بعد، به رادار ارتقاء یافتهاي مجهز شدند که این رادار دقت بیشتری داشت و تصاویر بسیار تمیزتری در صفحهي اسکن خود به نمایش میگذاشت. در گونهي F/A-18C که مجهز به تجهیزات عملیات در شب شده است، یک غلاف مخصوص نصب میشود. این غلاف، ساخت شركت هیوز است و با کد AN/AAR-50 شناخته میشود. این غلاف شناسایی، اهداف زمینی را از روی حرارتشان (نظیر شلیک گلوله یا گرم بودن موتور ادوات زمینی) تشخیص میدهد. غلاف هدفیاب دیگري هم هست كه ساخت شركت لورال است و با کد AN/AAS-38 شناخته میشود. این غلاف با نام Night Hawk FLIR نیز شناخته میشود و عملکردش بر اساس حرارتیابی از اهداف زمینی است. وسیلهي دیگر، دوربینی قوی جهت دید و شناسایی اهداف زمینی در شب است. این وسیله به نام GEC Cat's Eyes شناخته میشود. تعداد ۴۸ فروند جنگندهي F/A-18D به مدل شناسايي یافتهاند. به همین منظور، به جای مسلسل استاندارد اف-18 كه M61A1 نام دارد نام دارد، یک جایگاه شناسایی از نوع الکترواُپتیکالی نصب میشود. این جایگاه ویژه، دارای یک برجستگی است که در واقع یک دوربین بسیار قوی چشمی با دو غلطک متحرک (جهت حرکت دادن لنز به اطراف) میباشد. ضمناً تمام مشاهدات، بر روی یک نوار ویدئو ضبط میشوند.
در اولین روز عملیات طوفان صحرا، دو جنگندهي F/A-18 در حالی که عازم عملیات بمباران بوده و روی هرکدام ۴ بمب 2000 پاوندی بارگذاری شده بود، موفق شدند دو میگ عراقی را سرنگون کنند، سپس بمبهای خود را بر روی اهداف تعیین شده، رها ساختند. در مدت زمان جنگ خلیج فارس، هورنتهاي اسکادرانهای نیروی دریایی ایالات متحده، سپاه تفنگداران دريايي و نيروي هوايي کانادایی، هر ساعت عملیات رزمی داشتند و رکوردی را در زمینهي قابلیت اطمینان در طول نبرد با حمل و فروانداختن دهها تن بمب بر روی عراق، برجای گذاشتند. (لازم به ذکر است که یک فروند F/A-18C نیروی دریایی ایالات متحده در روز 17 ژانویه 1991 در یک نبرد هوایی با یک فروند MiG-25PD عراقی، سرنگون گشت.
در تمام طول مدت خدمت این جنگندهها، هر ساله سامانههای تسلیحاتی، حسگرها و غیره ارتقاء مییابند. آخرین سری از جنگندههای F/A-C/D که ارتقاء یافتند به سامانههایي چون عملیات در شب، سیستم افزایش دقت در هدفگیری، فناوري کاهش دیده شدن توسط رادار دشمن و غیره مجهز شدند. این در حالی است که هیچکدام از این سامانهها تا سال ۱۹۹۱ بر روی مدلهای A و B وجود نداشتند و سطح سامانههای آویونیک، الکتریک و مقدورات پروازی برای ارتقاء محدودیت داشتند. علاوه بر اینها، نقص دیگری نیز در طراحی این جنگنده وجود داشت و آن این بود که هنگامی که در گونههای C و D، جنگنده با مهمات و سوخت کامل بارگذاری میشد، به هنگام انجام مأموریتش، دچار کمبود سوخت شده و نمیتوانست به همهي اهداف تعیین شدهاش حمله کند و از این رو گهگاه با مهمات مصرف نشده و حداقل سوخت به ناو هواپیمابر باز میگشت. در واقع اين گونهها برد پروازی کافی برای مأموریتهای تعیین شده را نداشتند. اکنون پروژهي ارتقاء گونهي یک نفرهي C و دو نفرهي D آغاز شده است. اگر چه تا حد زیادی ظاهر گونههايC و D به هم شبیه است، ولی طرح ارتقاء، سرانجام دو گونهي مختلف را به دست خواهد داد. عمدهي تمرکز برنامهي ارتقاء، بر روی قابلیت عملیات در شب بوده است. زمانی F/A-18B فقط يك جنگندهی آموزشی بود، اما كابين گونهي پيشرفتهتر آن، يعني جنگندهي F/A-18D، پر از نمایشگرهای رنگی چندمنظوره و کلیدهای رهاسازی و كنترل سلاح میباشد، که این امر به F/A-18 قابلیت فرماندهی، پیشتازی عملیات و هدایت سایر جنگندهها براي هدفیابی و نابودسازی اهداف را میدهد. تولید گونههايC و D در اواخر دههي 1990 پایان یافت و به جای آنها دو گونهي پيشرفتهتر F/A-18E و F/A-18F ملقب به "سوپر هورنت (Super Hornet) در خط توليد قرار گرفتهاند. گونههاي کنونی A و B قرار است تا پایان سال 2015 و گونههای C و D تا پایان سال 2020 در خدمت باقی بمانند.
سوپر هورنت
F/A-18E/F Super Hornet : دو جنگندهي چندمأموریتهي F/A-18E و F/A-18F كه به "سوپرهورنت" موسوم هستند، در واقع گونهي ارتقاء یافته و بزرگتر هورنتهاي مدل C و D میباشند. يك پيشنمونه از سوپرهورنت را شركت مكدانلداگلاس در دههي 1980 با نام "هورنت 2000" بازاريابي كرد. هورنت 2000 كه بعداً سوپرهورنت ناميده شد، يك گونهي از هورنت بود كه به منظور حمل سوخت بيشتر و پيشران قويتر داراي بال بزرگتر و پيكرهي كشيدهتر بود.
هوادرياي آمريكا در اوايل دههي 1990 به مشكلاتي برخورد؛ برنامهي توسعهي بمبافكن پنهانكار ناونشين اِيْ-12 (A-12 Avenger II) كه قرار بود جايگزين هواپيماهاي قديمي اِيْ-6 (A-6 Intruder) و اِيْ-7 (A-7 Corsair II) شود دچار مشكلات جدّي و نهايتاً لغو شد. در همين دوره بود كه جنگ سرد با فروپاشي اتحاد شوروي پايان يافت و در نتيجه بازسازي نظامي و كاهش بودجه آغاز شد. در چنين شرايطي و با توجه به اين كه هيچ برنامهي توسعهي واقعاً خوبي براي ساخت هواپيما وجود نداشت، نيروي دريايي آمريكا ارتقاء يكي از هواپيماهاي موجود را راهكار مناسبتري ميدانست. بنابراين، برنامهي توسعهي هواپيماي سوپرهورنت كه طرح آن ابتدائاً در دههي 1980 با نام هورنت2 شناخته شده بود، جانشين برنامهي اِيْ-12 شد، تا كه به عنوان گونهي پيشرفتهتر هورنت، جايگزين هواپيماهاي قديمي اِيْ-6 و اِيْ-7 شود. همچنين در آن هنگام، نيروي دريايي به يك ناوگان از جنگندههاي دفاعي نياز تا آنها را جايگزين NATF كند. NATF مخفف عبارت Navalized Advanced Tactical Fighter بود و اشاره داشت به يك گونهي درياپايهي جنگندهي پيشرفتهي تاكتيكي نيروي هوايي كه بعدها F/A-22 ناميده شد. NATF جانشين بالقوهي هواپيماي اف-14 (F-14 Tomcat) بود. بدين گونه بود كه سوپرهورنت در نيروي دريايي متولد شد.
سوپرهورنت فرماندهی گروه عملیات رزمی هواپیماهای ناونشین را فراهم ميآورد زیرا دارای برد پروازی بیشتر و قابلیت حمل مهماتی است که توسط جنگندههای بازنشسته اِيْ-6 (A-6 Intruder) حمل میشد. گونههايE و F نسبت به مدلهای قبلی دارای 4.2 فوت درازای بیشتر، 25% مساحت بال بیشتر و قابلیت حمل 33% سوخت بیشتر در مخازن داخلی هستند که این سوخت اضافه تا 41% برد عملیاتی و تا 50% مداومت پروازی آنها را افزایش میدهد. دهانهي ورودي هواي پيشرانهاي سوپرهورنت مستطيلي شكل است در حالي كه دهانهي پيشرانهاي هورنت بيضي شكل ميباشد. همچنين در سوپرهورنت دو جایگاه حمل مهمات باهم ادغام شدهاند. این به معنی افزایش میزان بارگذاری مهمات به دلیل مخلوط کردن محل بارگذاری انواع جنگافزارهای هوابههوا یا هوابهزمین میباشد. سوپرهورنت همچنین میتواند انواع مختلفی از تسلیحات اصطلاحاً هوشمند را حمل کند. از جملهي این مهمات میتوان به جدیدترین بمبهای هدایت شونده به وسیلهي ماهواره نظیر JDAM و JSOW اشاره کرد. سوپر هورنت میتواند 8032 کیلوگرم مهمات را در ۱۱ مقر خارجی حمل تسلیحات بارگذاری نماید. این جنگنده دارای يك رادار مخصوص کار در همه نوع شرايط آبوهوایی است. اين رادار دارای توانایی رهگیری اهداف هوایی و سامانهاي براي افزایش دقت در پرتاب بمبهای عادی یا هدایت شونده است. سوپر هورنت داراي دو محل بارگذاری در نوک بالها، چهار مقر در زیر بالها برای حمل سوخت یا مهمات هوا به زمین، دو مقر در زیر پيكره و نزدیک دماغهي هواپیما جهت نصب موشکهای هوابههوای اسپارو یا غلافهای شناسایی، و یک محل در مرکز پيكره برای حمل مخازن سوخت یا تسلیحات هوابهزمین ميباشد. ضمن این که یک مسلسل 20 میلی متری از نوع Vulcan M61A1 در نوک هواپیما تعبیه شده است. میزان حمل بار در سوپرهورنت به میزان 9000 پاوند افزایش یافته است و قدرت پيشران آن نیز از کشش 36000 پاوند به 44000 پاوند افزایش یافته است. در این جنگنده از يك جفت پيشران پرقدرت توربوفن ساخت شركت جنرال الکتریک از مدل F414-GE-400 استفاده شده است. اگرچه در مدلهای جدیدتر ساخته شدهي C و D به میزان کمی از فناوريهاي نوين استفاده شده است، ولی در مدلهای E و F از ابتدا و به طور گسترده از فناوريهاي نوین استفاده شده و توان دفاعی آن نیز افزایش قابل توجهی یافته است. جستجوگر فروسرخ پیشرفتهي شركت هیوز (ATFLIR)، سامانهي اصلی هدفیابی جنگندههای E و Fرا تشكيل ميدهد. این سامانه همچنین قرار است در مدل های قبلی F/A-18 نیز نصب شود. غلاف ساخت هیوز، دارای جهتیاب و هدفیاب فروسرخ بسیار دقیق براي اهداف میباشد و از فناوري نسل سوم این نوع غلافها در آن استفاده شده است که در میان هواپیماهای موجود، فناوري بسیار برجستهای به شمار میرود. بر خلاف هورنت، سوپرهورنت جوري طراحي شده است تا بتواند در آسمان به ديگر هواپيماها سوخت بدهد. در واقع سوپر هورنت ميتواند نقش سوخترسان نيز عمل كند. نيروي هوايي سلطنتي استراليا نيز اين پرنده را سفارش داده است. سوپرهورنت يك گونهي جنگ الكترونيك نام EA-18G Growler دارد كه جانشين هواپيماي EA-6B Prowler در نيروي دريايي خواهد بود.